Szukaj

Patron gimnazjum

 

 ELIZA ORZESZKOWA (1841 – 1910)

 

 
 

„W stronie północnej powiatu grodzieńskiego, o mil sześć od Grodna, o wiorst kilka od granicy guberni wileńskiej, na równinie szerokiej, z pól żyznych i łąk rozległych złożonej, z dala już widać było dwór mój rodzinny” – tak rozpoczynała swój pamiętnik Eliza Orzeszkowa, powieściopisarka, nowelistka, publicystka, działaczka społeczna.

Urodziła się 6 czerwca 1841 roku w zamożnej rodzinie szlacheckiej na Miłkowszczyźnie.

W dzieciństwie Eliza była otoczona guwernantkami, które uczyły ją niemieckiego i francuskiego.

W roku 1852 została wysłana do Warszawy na pensję sakramentek, gdzie kształciły się dziewczęta z rodzin szlacheckich. Razem z Elizą Pawłowską uczyła się przyszła poetka Maria Wasiłowska, późniejsza Konopnicka. 

 W roku 1858 pod naciskiem rodziny wyszła za mąż za znacznie starszego od siebie ziemianina Piotra Orzeszkę. Małżonkowie przenieśli się do Ludwinowa pod Kobryniem na Polesiu, majątku męża. W Ludwinowie Orzeszkowa spędziła kilka lat. Interesowała się życiem ludu, założyła i prowadziła szkółkę dla wiejskich dzieci. Powstanie 1863 roku przeżyła głęboko. Dwór w Ludwinowie stał się domem, w którym ukrywano i pielęgnowano rannych, szykowano zapasy żywności, prano bieliznę dla powstańców. Wszystko to opisała po latach w zbiorku nowel „Gloria victis”.

Po upadku powstania Piotr Orzeszko za pomoc powstańcom został aresztowany i wywieziony na Syberię, a majątek Ludwinowo skonfiskowano. Eliza Orzeszkowa przeniosła się do Miłkowszczyzny, do majątku, gdzie upływało jej dzieciństwo. Młoda Orzeszkowa, korzystając z bogatej biblioteki swego ojca bardzo dużo czytała. W Miłkowszczyźnie zaczęła też pisać.

W roku 1866 w „Tygodniku Ilustrowanym” zostało wydrukowano pierwsze jej opowiadanie „Obrazek z lat głodowych”.

Majątek w Miłkowszczyźnie z powodu wielkiego zadłużenia zmuszona była sprzedać i od roku 1870 Orzeszkowa na stałe zamieszkała w Grodnie. Tam w roku 1873 ukazały się kolejne znane powieści: „Marta”, „Meir Ezofowicz”, „Niziny”, „Dziurdziowie”, „Nad Niemnem”, „Cham”. Orzeszkowa uważała, że literatura powinna walczyć ze złem społecznym, a pisarz powinien czuć się odpowiedzialny za losy zbiorowości. Za swe dzieła została dwukrotnie wysuwana do Nagrody Nobla.

Od 1879 roku była współwłaścicielką wypożyczalni i księgarni wydawniczej w Wilnie.

Po wielu latach starań uzyskała unieważnienie pierwszego małżeństwa i w roku 1894 wyszła za mąż za swego wieloletniego przyjaciela i doradcę, grodzieńskiego adwokata Stanisława Nahorskiego i przyjęła drugie nazwisko Nahorska.

Zmarła po ciężkiej chorobie serca 18 maja 1910 roku. Pochowano ją w Grodnie. Pogrzeb Orzeszkowej, mimo przeszkód ze strony władz carskich,  stał się manifestacją solidarności Polaków, Rosjan i Żydów. Jeden z żałobnych mówców, Józef Kotarbiński, powiedział nad grobem wielkiej pisarki: „Ona była mądrością narodu i czującym sercem całej epoki”.

 
 
 
smart foreash